TỪ NĂNG LỰC SỐ ĐẾN TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG: TRƯỜNG TIỂU HỌC VĨNH PHONG 2 ĐỔI MỚI TỪ TỪNG BÀI HỌC

Đổi mới giáo dục không nhất thiết bắt đầu từ những điều lớn lao. Đôi khi, sự đổi mới bắt đầu từ một câu hỏi rất gần với người thầy: sau mỗi giờ học, học sinh đã thực sự được làm gì, hiểu thêm điều gì và hình thành được năng lực, phẩm chất nào? Từ cách tiếp cận ấy, chiều ngày 02/10/2026, Trường Tiểu học Vĩnh Phong 2 tổ chức sinh hoạt chuyên đề khối 4, 5 với hai nội dung khác nhau về lĩnh vực nhưng gặp nhau ở một mục tiêu chung: giúp học sinh trưởng thành cả về năng lực và phẩm chất.

Hai chuyên đề – một mục tiêu giáo dục

Từ 13 giờ 30 phút, cán bộ quản lý và giáo viên nhà trường cùng tham dự hai chuyên đề: “Tích hợp năng lực số và ứng dụng AI vào môn Toán lớp 5” và “Tích hợp giáo dục quốc phòng và an ninh vào môn Tiếng Việt lớp 4”. Tham dự có cô Đỗ Lâm Thị Bích Tuyền – Phó Hiệu trưởng cùng cán bộ, giáo viên nhà trường. Trực tiếp báo cáo và thực hiện chuyên đề là thầy Nguyễn Văn Chiêu – Tổ trưởng chuyên môn khối 5 và cô Phạm Thị Cẩm Lình – Tổ trưởng chuyên môn khối 4.

Hai chuyên đề đặt cạnh nhau tạo nên một mạch giáo dục có ý nghĩa. Một bên hướng đến năng lực cần thiết để học sinh học tập và thích ứng trong môi trường số; một bên bồi đắp những giá trị bền vững của quê hương, đất nước, truyền thống và trách nhiệm. Giáo dục tiểu học cần cả hai: chuẩn bị cho trẻ khả năng bước vào tương lai, nhưng đồng thời giúp các em có nền tảng để biết mình trân trọng điều gì, sống có trách nhiệm với ai và sử dụng những năng lực mới vào mục đích nào.

Cách tổ chức ấy cũng cho thấy chuyên đề không được xem như một hoạt động riêng lẻ để hoàn thành kế hoạch. Trọng tâm là tạo ra một không gian nghề nghiệp để giáo viên cùng quan sát việc học, cùng phân tích những biểu hiện thật của học sinh và cùng tìm kiếm những điều có thể áp dụng sau buổi sinh hoạt. Khi chuyên môn trở về đúng với lớp học, giá trị của chuyên đề mới có cơ hội trở thành chất lượng giáo dục.

AI vào lớp học: công nghệ chỉ có ý nghĩa khi làm cho việc học tốt hơn

Trong chuyên đề lớp 5, hình ảnh học sinh chăm chú thực hiện nhiệm vụ học tập trong khi nội dung Toán được trình chiếu trên màn hình gợi ra một vấn đề rất thực tế: có thiết bị công nghệ chưa đồng nghĩa với có một giờ học đổi mới. Giá trị của công nghệ chỉ xuất hiện khi nó giúp việc học trở nên rõ ràng, chủ động và hiệu quả hơn.

Vì vậy, với chuyên đề “Tích hợp năng lực số và ứng dụng AI vào môn Toán lớp 5”, vấn đề cốt lõi không nên dừng ở việc giáo viên sử dụng phần mềm nào hay AI tạo được những gì. Điều đáng quan tâm hơn là công nghệ giúp giáo viên thiết kế nhiệm vụ ra sao; học sinh có thêm cơ hội quan sát, suy nghĩ, thực hành, trao đổi và giải quyết vấn đề hay không; sản phẩm do công nghệ tạo ra có được người thầy kiểm chứng trước khi đưa vào lớp học hay không.

Ở tiểu học, năng lực số càng không thể đồng nhất với thao tác nhanh trên thiết bị. Đó còn là khả năng biết lựa chọn thông tin, biết sử dụng công cụ đúng mục đích, biết giữ an toàn và từng bước hình thành trách nhiệm trong môi trường số. AI vì thế cần được đặt đúng vị trí: hỗ trợ người thầy chứ không thay thế người thầy; gợi mở cho học sinh nhưng không suy nghĩ thay học sinh.

Người giáo viên vẫn là người xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, kiểm chứng tính chính xác, tổ chức hoạt động và quan sát từng em. Có những lúc công nghệ làm bài học trực quan hơn; nhưng cũng có những lúc một câu hỏi đúng, một khoảng thời gian để học sinh tự suy nghĩ hay một cuộc trao đổi giữa các em lại có giá trị hơn bất kỳ hiệu ứng nào trên màn hình. Đổi mới không nằm ở việc dùng nhiều công nghệ, mà ở khả năng dùng đúng công nghệ, đúng lúc và vì việc học của học sinh.

Hình 1. Hoạt động dạy học minh họa trong chuyên đề “Tích hợp năng lực số và ứng dụng AI vào môn Toán lớp 5”.

Từ bài học Tiếng Việt đến tình yêu quê hương, đất nước

Nếu chuyên đề lớp 5 hướng đến năng lực của người học trong môi trường số, chuyên đề lớp 4 lại chạm đến một nền tảng khác của giáo dục: hình thành tình cảm, phẩm chất và trách nhiệm từ những năm đầu đời.

Với học sinh tiểu học, giáo dục quốc phòng và an ninh không nên bắt đầu bằng những khái niệm nặng nề. Tình yêu đất nước có thể được bồi đắp từ tình yêu gia đình, mái trường, xóm làng; từ sự trân trọng truyền thống, lòng biết ơn những thế hệ đi trước; từ ý thức đoàn kết, kỷ luật, giữ gìn những điều chung và biết chịu trách nhiệm về việc mình làm. Những giá trị lớn được gieo từ những điều trẻ em có thể hiểu và thực hành.

Bởi vậy, tích hợp giáo dục quốc phòng và an ninh vào môn Tiếng Việt chỉ thực sự có ý nghĩa khi nội dung được đưa vào bài học tự nhiên, vừa sức, không áp đặt và không làm nặng thêm tiết học. Bài đọc, câu chuyện, hình ảnh và hoạt động giao tiếp vừa là chất liệu để học sinh phát triển năng lực đọc, nói, viết, vừa có thể mở ra những cuộc trò chuyện về quê hương, truyền thống, lòng biết ơn và trách nhiệm.

Ở đây, kiến thức và giáo dục con người không tách rời nhau. Học sinh học tiếng Việt qua những giá trị sống, đồng thời cảm nhận những giá trị sống bằng chính ngôn ngữ các em đang học. Khi sự tích hợp được thực hiện tinh tế, một bài học không chỉ kết thúc ở việc các em trả lời đúng câu hỏi, mà còn để lại một cảm xúc, một nhận thức hoặc một hành vi tốt đẹp có thể theo các em ra ngoài lớp học.

Hình 2. Học sinh tích cực tham gia các nhiệm vụ học tập trong tiết dạy minh họa.

Người dự giờ không đến để “chấm” người dạy

Một chiều sâu khác của buổi chuyên đề nằm ở cách nhìn về dự giờ. Trong cách dự giờ thiên về đánh giá, người dự rất dễ tập trung vào giáo viên: trình bày có trôi chảy không, thực hiện đủ các bước chưa, sử dụng thiết bị có thành thạo không. Nhưng sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học chuyển trọng tâm sang một câu hỏi khác: học sinh đang học như thế nào?

Các em có hiểu nhiệm vụ không? Em nào chủ động tham gia, em nào còn lúng túng? Vì sao ở hoạt động này học sinh hứng thú nhưng ở hoạt động khác mức độ tham gia giảm? Cách giao nhiệm vụ đã phù hợp chưa? Giáo viên cần hỗ trợ ở thời điểm nào để học sinh có thể tự mình vượt qua khó khăn? Chính những quan sát ấy mới cung cấp dữ liệu thật cho cuộc trao đổi chuyên môn.

Vì vậy, một tiết dạy minh họa không phải là sản phẩm để trình diễn, càng không phải một “tiết mẫu” để mọi giáo viên sao chép. Nó là một tình huống nghề nghiệp chung để tập thể cùng học. Một bài học còn điểm chưa trọn vẹn vẫn có giá trị nếu từ đó giáo viên phát hiện được vấn đề, hiểu học sinh rõ hơn và tìm ra cách tổ chức phù hợp hơn.

Khi người thực hiện chuyên đề không phải mang áp lực chứng minh một giờ dạy hoàn hảo, việc chia sẻ cũng trở nên chân thực hơn. Khó khăn thật có thể được nói ra; nguyên nhân thật có thể được phân tích; giải pháp được hình thành từ trải nghiệm của nhiều người. Đó là lúc sinh hoạt chuyên môn chuyển từ “nhận xét một tiết dạy” sang “cùng nhau cải thiện việc học”.

Hình 3. Cán bộ, giáo viên theo dõi, ghi nhận và trao đổi từ thực tiễn bài học.

Từ hai tổ chuyên môn đến một cộng đồng cùng học

Sự tham dự của lãnh đạo nhà trường cùng cán bộ, giáo viên cho thấy chuyên đề không chỉ là nhiệm vụ của riêng khối 4 hay khối 5. Một trường học muốn đổi mới bền vững không thể chỉ dựa vào một vài giáo viên có tiết dạy tốt; điều quan trọng hơn là hình thành một tập thể biết học hỏi từ chính thực tiễn của mình.

Người dạy minh họa học từ phản ứng của học sinh. Người dự học từ cách tổ chức của đồng nghiệp. Tổ chuyên môn học từ quá trình cùng phân tích bài học. Cán bộ quản lý cũng có thêm dữ liệu từ lớp học để việc chỉ đạo chuyên môn sát thực hơn. Mỗi người đứng ở một vị trí khác nhau nhưng cùng nhìn về một đối tượng trung tâm: sự tiến bộ của học sinh.

Khi một cách làm hiệu quả được chia sẻ, thử nghiệm, điều chỉnh rồi tiếp tục chia sẻ, kinh nghiệm không còn nằm ở một cá nhân. Nó trở thành tài sản chuyên môn chung của nhà trường. Khi đó, nhà trường không chỉ là nơi học sinh học; nhà trường còn là nơi người thầy tiếp tục học. Và chính năng lực học hỏi của đội ngũ quyết định một chuyên đề có dừng lại ở hội trường hay thực sự lan tỏa đến nhiều lớp học.

Hình 4. Lãnh đạo nhà trường cùng cán bộ, giáo viên tham dự buổi sinh hoạt chuyên đề.

Thước đo của chuyên đề nằm ở những giờ học sau chuyên đề

Một buổi chuyên đề có thể kết thúc sau vài giờ, nhưng hiệu quả của nó không thể được đánh giá ngay khi buổi sinh hoạt vừa khép lại. Thước đo thực chất phải nằm ở những tiết học sau ngày 02/10: giáo viên có điều chỉnh kế hoạch bài dạy không; học sinh có thêm cơ hội suy nghĩ, trao đổi và thực hành không; AI có được sử dụng đúng mục đích hơn không; nội dung giáo dục phẩm chất có được tích hợp tự nhiên hơn không; những kinh nghiệm của khối 4, khối 5 có được chia sẻ sang những lớp học khác hay không.

Đó cũng là ranh giới giữa một chuyên đề “được tổ chức xong” và một chuyên đề tạo ra thay đổi. Nếu sau chuyên đề, hồ sơ được cất đi nhưng cách dạy không thay đổi, hoạt động mới chỉ hoàn thành về hình thức. Ngược lại, chỉ cần mỗi giáo viên lựa chọn được một điều phù hợp để điều chỉnh trong lớp mình, giá trị của buổi sinh hoạt đã bắt đầu được nhân lên.

Từ hai nội dung của khối 4 và khối 5, có thể thấy hướng đi mà Trường Tiểu học Vĩnh Phong 2 đang từng bước theo đuổi trong công tác chuyên môn năm học 2026-2027: đổi mới phải xuất phát từ nhu cầu thật của lớp học; chuyển đổi số phải phục vụ việc học; kiến thức phải đi cùng phẩm chất; và bồi dưỡng giáo viên phải tạo được khả năng thay đổi hoạt động dạy học.

Trong một thời đại công nghệ thay đổi nhanh, trường học cần giúp học sinh biết thích ứng với cái mới. Nhưng càng bước sâu vào môi trường số, giáo dục càng cần giúp các em giữ vững những giá trị căn bản: tình yêu gia đình, quê hương, đất nước; lòng biết ơn; tinh thần cộng đồng; ý thức trách nhiệm và khả năng sử dụng tri thức, công nghệ một cách có trách nhiệm.

Một bên là năng lực để bước vào tương lai. Một bên là những giá trị giúp các em biết mình sẽ bước tới tương lai ấy với tư cách một con người như thế nào. Hai chuyên đề trong một buổi chiều vì thế không chỉ là hai hoạt động chuyên môn riêng biệt. Chúng gặp nhau ở mục tiêu sâu xa của giáo dục tiểu học: giúp học sinh biết học, biết làm, biết thích ứng với thời đại, đồng thời từng bước biết sống có trách nhiệm và trở thành người có ích.

Khi người thầy cùng học từ chính bài học của mình, đổi mới không còn là khẩu hiệu. Đổi mới trở thành những thay đổi nhỏ nhưng thực chất trong từng giờ học – và chính những thay đổi ấy, được duy trì mỗi ngày, mới tạo nên sự tiến bộ bền vững của học sinh.

Tin, bài: Trường Tiểu học Vĩnh Phong 2